پلوار 70 (PALVAR 70)

دنا

دنا در بخش شرقي استان كهكيلويه و بويراحمد در جهت شمال غربي ـ جنوب شرقي آن قرار دارد. طول خط رأس هوايي آن 80 كيلومتر است كه 47 قله با ارتفاع بيشتر از 4 چهار هزار متر از سطح دريا آن را شكل داده اند. اختلاف ارتفاع پايين‌ترين نقطه‌هاي كوه پايه تا قله‌ها گاه تا 3000 متر مي‌رسد. جبهة جنوبي دنا ، ديواره أي و كوه پايه‌هاي آن پوشيده از جنگل‌هاي بلوط است ( سمت شرقي و شمالشرقي استان كهكيلويه و بويراحمد) و جبهة شمالي آن ، خشك و نيمه خشك است . (جنوب استان اصفهان و شمالغربي استان فارس )

قله ها:

وجود 47 قله با بيش از 4000 متر ارتفاع از سطح دريا ، دنا را به بي‌مانند ترين پديده مرتفع رشته كوه زاگرس تبديل كرده است. از جبهه شمال غربي بلندترين قله‌ها به اين ترتيب هستند اولين قله از شمالغرب ، كل قدويس 4341 ، كل شيدا ،‌كل بلبل 4319 ، چال وهلي 4162 ، آب سپاه 4110 ،  ايستگاه 4085 ، قلات بزي4210 ، خرسان غربی 4118 ، خرسان شرقی 4135 ، کل فرهاد 4040 ، کل آب اسپيد 4160 ، کل آب ارزنی 4170 ، حوض دال شمالی 4105 ،کل اسخانی 4185 ، لوکوره 4265 ، پوتک 4290 ، کل گردنه 4230 ، مورگل شمالی در ارتفاع 4050 ، تل گردل 4265 ، پازنک 4230 ، مورگل 4425 ، قاش مستان (بيژن 3 )4435 ، کمر قبله 4120 ، بن رود 4330 ، قزل قله 4378 ، سه قپ آسمانی ( بيژن 2) 4350 ، ماش ( بيژن 1 ) 4340 ، کپيری 4215 ، کرسمی غربی 4245 ، کرسمی شرقی 4250 ، حـرا 4260 ، حوض دال مرکزی 4365 ، سی چانی 4195 ، بردآتش 4090 ، برف کرمو 4111 ، نمک 4061 ، کل خرمن 4180 ، نول شمالی 4135 ، نول جنوبی 4108 ، قاش سرخ 4108 ، تاپو 4090 ، رمبسه 4170 ، وپازن پير 4302

بلندترين قله دنا قاش مستان معروفترين و پر صعودترين قله ، حوض دال مرکزی هستند .از ميان قله های کمتر از 4000 متر ، قلم 3650 ، فلات پازن پير 3645 ، کله قندی 3900 ، کل برف کاغذی 3900 ، حجال 3463 ، زنگويی 3155 ، کيخسرو 3960 متر ، کل نقره ای 3750 ، گوروهل 3660 ، تل کل سپيد 3900 ، رخ تنگ رزک 3400 ، کوه وهلی 3120 ، کوه سياه 3880 و و کله قندی 3900 از بقيه شناخته تر هستند

.

پوشش گیاهی:

در دامنه‌هاي جنوبي و غربي تا ارتفاع 2500 متر جنگل بلوط با تركيبي از گونه‌هاي جنگلي ديگر مانند بنه ، كيكم ، ارژن ، زالزالک ، شن و انواع بادام كوهي در ارتفاع‌هاي مختلف ، همه جا را پوشانده است . از ارتفاع 2500 متر به بالا ، درختچه‌هاي ارژن ، شن ، گونه‌هاي گون و درختان سرو كوهي ( وهل ) روئيده‌اند. از ارتفاع 3500 تا قله‌ها تنها گياهان كوچك و انواعي از گون مي‌رويند. در دامنه‌هاي شمالي جنگل وجود ندارد ولي درختهاي پراكنده ارس ( سرو كوهي ) مراتع و چمنزارها پوشش اصلي گياهان را تشكيل مي دهند. اكوسيستم مرتفع كوهستان دنا موقعيتي را بوجود آورده است كه در ارتفاعات مختلف با انواع گياهان مختص آن ارتفاعات روبرو شويم و همين ويژگي موجب شده است تا از غنا و تنوع گياهان سرشاري برخوردار شويم كه داراي خواص دارويي و نيز غذايي مي‌باشند و بنابراين در طول ماههاي بهار و تابستان و پائيز و در ارتفاعات متغير شاهد انواع گلهاي زيباي منطقه زاگرس مرکزی و جنوبي مي باشيم و از جمله انواع گلهاي زيبا لاله ، ثعلب ، پامچال ، حسرت ،‌مينا و … در فصول خاص رويش خويش و در تمامي منطقه دنا پراكنده مي‌باشند. لذا باتوجه به غناي گياهي دنا ، سخن در اين بخش بسيار زياد است كه در فرصت مناسب به بخشي از آن اشاره مي‌كنيم

 مسیر های صعود:

دنا ، بهشت كوهنوردان است . كه وجود 47 قله فراتر از چهار هزار متر آنرا به صورت مكاني جهت رويكرد كوهنوردان به آن نموده است. آنها مي‌توانند از هر دو جناح جنوبي و شمالي به قله‌هاي اين بهشت بي‌مانند صعود كنند. چون جناح جنوبي را در بيشتر قسمت ها ديواره‌هاي عبورناپذير در برگرفته جناح شمالي براي صعود مناسب‌تر است . با اين حال مسير صعود به حوض دال مركزي و قاش مستان در جبهة مركزي دنا از جناح جنوبي نيز ممكن است . براي رسيدن به حوض دال بايد از مسير سي‌سخت تا گردنه بيژن از مجراي دره‌سي چاني بگذريم و به جان پناه پي‌دني كه به فاصلة 3 ساعت زير قله قرار دارد برسيم. مسير ديگري نيز كه باز از شهر سي‌سخت شروع مي‌شود در قسمت شمال غربي سي‌سخت به دره بزكش و از آنجا به جان پناه پي‌دني مي‌رسد. از هر دو مسير ( هركدام ) به فاصلة يك روز رفت و برگشت از مبدأ صعود قله را در دسترس قرار مي‌دهند. در جناح مركزي دنا ، قله مورگل نيز از محور روستاي كرمي در كنار جاده ياسوج ، ميمند مي‌توان در مسير رودخانه كره تا نومون اول رسيد و از مسير تنگ زولدون از ديواره زير قله صعود كرد و ابتداء به قله کل گردل رسيد و سپس به سمت شرق و از روي خط الرأس‌ اصلي حركت نمود و به قله مورگل (دومين قله دنا) به ارتفاع 4425 متر رسيد. از ديگر قله‌هايي كه در جبهة مركزي قرار دارند و از جنوب و از مبدأ سي‌سخت مي‌توان به آنها صعود كرد سي‌چاني و برد آتش هستند كه از دو مسير گردنه بيژن و دره‌سي چاني قابل دسترسي اند كه در مدت يك روز مي توان به آنها صعود كرد. در جناح شرقي دنا ( شرق گردنه بيژن ) قله‌هاي برف كرمو ، نمك ، كل خرمن يا كل دروازه ، نول از مسير گردنه بيژن قابل صعود هستند. مسير مشترك ديگري نيز در تنگ كه‌گل وجود دارد كه به جز قله قلم ، از مسير مجراي تنگ نول ، دسترسي به قله‌هاي كل خرمن ، نول جنوبي ، قاش سرخ ، تاپو ، رمبسه و پازن پير را ممكن مي‌كند. براي صعود به پازن پير كه بلندترين قله جناح شرقي دناست مي‌توان از مسير تنگ كبوتري در جادة‌ ياسوج ـ‌دهستان كاكان نيز گذشت و از مجراي تنگ خرسي از جناح شرقي قله صعود كرد و به قله رسيد. البته مسير اصلي و عمومي صعود به اين قله از مبدأ چشمه آب نهر واقع در جاده ياسوج به كاكان مي باشد.که ابتدا از کوههای چال کلاغ و سپس از گردنه خطير سوخته می گذريم و سپس به منطقه گاودانه در پايه اصلی صعود به کوه دنا می رسيم. در جناح جنوبي دنا براي صعود به قله‌هاي جبهة غربي مي‌توان از مبدأ روستاي دشت رز به قله‌هاي چال و هلي و كل قدويس دسترسي پيدا كرد كه از مجراي تنگ قدويس و تنگ چات و شله بايد گذشت . كه با نظر به صخره أي بودن اين مسير مي‌بايست كه توسط راهنمايان زبده و با وسائل فني كوهنوردي اين صعود را آغاز نمود. همينطور مي‌توان از غربي ترين جبهه از مسير تنگ شنبليدون از ميان دره های ديواره اي صعود كرد كه از زير قسمت‌ شمالي قله كل شوربه دشت ميشک شور به ارتفاع 3885 متر ، مي‌گذرد و با مسيرهاي جناح شمالي كه از تنگ حيدري و سپس از آب ملخ می آيد برخورد كرده و به قلل كل شوربه دشت ميشک شور به ارتفاع و چات سبز و كل پازني و كل قدويس مي‌رسد.

مسیر های جناح شمالی:عمده‌ترين مسيرهاي صعود از دنا ، در جناح شمالي قرار دارند كه طولاني‌تر و برف‌گيرترند و رودخانه‌ها و چشمه‌هاي فراوانتري همراه با مراتع و زمينهاي استپي دارند. عمده‌ترين مبدأهاي صعود از روستاي آب ملخ در جبهة شمال غربي ، سپس سيور ، ماندگان در جبهه شمال و در بخش مركزي دنا از ناحيه شمال و از روستاي خفر و در جبهة بخش شرقي ، از روستاي دنگزلو و نقل مي‌توان به قلل دنا رسيد. از آب ملخ در مسير دره اتابكي و مجراي تنگ شلمك مي‌توان به كل قدويس صعود نمود. اين مسير ابتدا با مسيري که از روستای سيور از مجراي تنگ رزك و گردنه رزك مي‌آيد و سپس با مسيري كه از ماندگان از مجراي تنگ رودقر و چشمه اتابكي مي‌آيد در مور طويله ، برخورد كرده و مشتركاً به قله كل قدويس مي‌رسند. ازروستای ماندگان در مجراي تنگ رود قر مي‌توان به تنگ لاي نخود صعود کرد و همه قله‌هاي جبهة شمال غربي را از روي خط‌الرأس فتح كرد. از اين مسير همينطور مي‌توان قله‌هاي جناح غربي ، قلات بزی از مجراي تنگ آب اسپيد و خرسان غربي و شرقي و کل فرهاد را صعود نمود. روستاي خفر ، عمده‌ترين مبدأبرای صعود به قله‌هاي جبهة مركزي دنا و بخصوص قاش مستان يعني بلندترين قله دنا با ارتفاع 4435 متر است. براي رسيدن به قاش مستان ، از روستاي خفر مجراي تنگ پشت دژ از جناح شرقي تل دژ به ارتفاع 2480 به جان پناه مي‌رسيم كه در اينجا با مسير ديگري از خفر كه از كنار آبشار خفر در جناح غربي تل دژ قرار دارد برخورد مي كند و سپس از مجراي تنگ قاش مستان و سپس گردنه قاش مستان در جناح غربي قله ، صعود بر آن ممكن مي‌شود. خفر كه از كنار آبشار خفر در جناح غربي تل دژ قرار دارد برخورد مي كند و سپس از مجراي تنگ قاش مستان و سپس گردنه قاش مستان در جناح غربي قله ، صعود بر آن ممكن مي‌شود. مسير ديگر خفر به سمت قله‌هاي غرب قاش مستان ، از كنار كوه بن شاهي و يال بن شاهي به حوض دال شمالي و از آنجا به كل آب اسپيد و كل آب ارزني سوار مي‌شود. مسير بعدي كه از غرب خفر جدا مي‌شود در مجراي گودبره به تنگ كالادون و گردنه شرقي پوتك و سپس به قله پوتك مي‌رسد. لوكوره ، كل گردن و تل گردن و پازنك و مور گل هم از اين مسير و از طريق دره پی دنی قابل دسترسي هستند. مبدأ عمدة بعدي ، روستاهاي نقل و دنگزلو در جبهه شرقي دنا می باشدکه مسير صعود ، به قله‌هاي نول جنوبي ، نول شمالي نمك ، برف كرمو ، كل دروازه ( كل خرمن ) هست و از مجراي تنگ نول شمالي به سمت جنوب در يك چهارراه مانند در گردنه نول ( با ارتفاع 3750) با مسيري كه از نقل مي‌آيد برخورد كرده و قله‌هاي گفته شده را در دسترس قرار مي‌دهد. از روستاي‌نقل در كنار رودخانه تاپو در يك ‌مسير در روي يال‌گوراب مي‌توان قلل تاپو ، قاش سرخ ، نول‌جنوبي و نول شمالي را فتح نمود. درمسير ديگر از همين روستامي‌توان از مجراي تنگ رمبسه و در جناح‌غربي ديواره رمبسه به قله رمبسه‌رسيد كه مسير در سمت غرب به تاپو و قاش سرخ و نول جنوبي و در سمت شرق به پازن پير مي‌رسد كه بلندترين قله جناح شرقي دنا با ارتفاع 4302 متر است.

اينهاعمده‌ترين مسيرهاي‌صعودبه‌قله‌هاي بالاتراز4000 متردناوسرشار از زيبايي و شكوه و شگفتي هستند كه از مسير رودخانه‌ها ، چشمه‌ها و يخچالهايي مي‌گذرد كه در همه سال جاري و زنده‌اند. استان كهكيلويه و بوير احمد كه رشته كوه دنا در قسمت شرقي و شمالشرقي آن قرار دارد در 29 درجه و 56 دقيقه تا 31 درجه و 29 دقيقه عرض شمالي و 49 درجه و 53 دقيقه تا 51 درجه و 53 دقيقه طول شرقي قرار دارد. وسعت آن 16264 كيلومتر مربع است و براساس آخرين تقسيمات كشوري داراي 8 شهر ، 12 بخش ، 38 دهستان و 2026 روستا و آبادي داراي سكنه مي باشد. جمعيت استان كهكيلويه و بويراحمد براساس آمار سال 1375 به ميزان 544356نفر مي‌باشد كه 2/39 درصد آن ( 213563 نفر ) در مناطق شهري و 8/60 درصد ( 330793 نفر ) ساكن در مناطق روستايي و عشايري مي‌باشند. متوسط رشد سالانه جمعيت استان كهكيلويه و بويراحمد طي دوره ده ساله 1375 الی 1365 رقمي معادل 83/2 درصد را نشان مي‌دهد و نرخ رشد در مناطق شهري 7/5 درصد و در مناطق روستايي 96/0 درصد بوده است. استان كهكيلويه و بويراحمد كوهستاني‌ترين استان كشور ايران است. نيريانور در مركز استان ک . ب با ارتفاع 3415 متر ، خامي 3172 متر در شمال شرقي شهر دو گنبدان، خانير در جنوب شهر دهدشت و ماغرودل افروز در شمال آن واقع هستند.

پدر جناح شرقي دنا كوه حجال با ارتفاع 3462 متر واقع است كه داراي تنوع گياهي و پوشش گياهي مطلوبي است و در كوهپايه آن جنگلهاي انبوه بلوط وجود دارد. در جهت جنوب شرقي دنا به سمت شمال غربي استان فارس ، ارتفاعاتي وجود دارند كه به نوعي ادامه دنا محسوب مي‌شوند. بلندترين قله‌هاي اين بخش ، قله برم فيروز با ارتفاع 3750 متر و رنج با ارتفاع3850 متر در شمال اردكان ( سپيدان ) قرار دارند. در ادامه گذار رشته كوه زاگرس از جنوب كشور به كوههاي مرتفع و غني استان فارس مي‌رسيم.

كوه‌هاي فارس ، طبقات ائوسن ، توده‌هاي عظيمي را تشكيل مي‌دهند. چين خوردگي در اين ناحيه كم است و هنوز حالت اوليه خود را از دست نداده اند. قله‌ها و فرورفتگي‌ها بيشتر به موازات يكديگر قرار گرفته اند . بارندگي در آنها معمولی و رودخانه‌هاي خيلی بزرگ و دره‌هاي وسيع در آنجا وجود ندارد. منطقه وسيع و جنگلي كوهمره با درختان انبوه و مغذي و چشمه‌هاي فراوان از شرايط اقليمي مشابهي باكهكيلويه و بويراحمد برخوردار است و در ادامه اكوسيستم دنا و بخشي از اكوسيستم كوهستاني و جنگلي و مرتعي مشابه دنا است . اين منطقه در امتداد منتهي اليه شاخه‌هاي جنوبي زاگرس بارشته كوه‌هاي موازي با ارتفاع1000 تا 3000 متر در نوسان است و بلندترين قله آن دلو 3150متر ارتفاع است. كوهمره ناحيه ميان شيراز تا شمال و شمال شرقي كازرون و از آنجا تا شمال غربي فيروزآباد را در برمي‌گيردكه ارتفاعات كمتر از سه هزار متر و درياچه‌هاي فامور و دشت ارژن و رودخانه‌ قره آغاج كه به سمت جنوب جاري است را شامل مي شود..

.

دره ها ویالها:

از معروفترين دره‌هاي دنا ، دره بزكش در مسير صعود به حوض دال مركزي است. دره‌هاي پوتك ، آبزار ، سرخ مرادي ، برف انبار در جناح جنوبي ودره‌هاي پي دني ، قاش مستان ، کيخسرو، سيبی ، پس دنا ، آبشار در جناح شمالي قرار دارند. يال شنکی ، يال توفال ، يال چال زرد در جناح جنوبي و يالهاي بن شاهي ، برد سفيد ، گورآب در جناح شمالي دنا واقع هستند.

دره ها و تنگ ها:

معروفترين گردنه ها در جبهة شمالغربي گردنه ميمند با ارتفاع2560 متر و در جبهه جنوبي گردنه بيژن بزرگ با 3200 متر ارتفاع وجود دارند كه هر دو اين مسيرها داراي جاده ماشين رو هستند و گردنه بيژن مرتفع‌ترين گردنه ماشين رو در كشور مي‌باشد. گردنه پازني زير قله كل پازني ، گردنه غربي پوتك زير قله قلات بزي ، گردنه شرقي پوتك ، گردنه كل خرمن ، گردنه برف كرمو ، گردنه برباز ، قاش سرخ ، گردنه تاپو و گردنه راه و ... در جناح جنوبي دنا واقع هستند. در جناح شمالي گردنه‌هاي تت ،اتابکی ، رزک ، آب اسپيد ، کيخسرو ، قاش مستان ، گردنه تل گردل ، لاي نخود و ... قرار دارند. تنگه هاي شنيليدون ، شاه قاسم ، چات و شله ، قدويس ، زولدون ، باوي ، بوليو ، ناري ، كه گل ، نمك ، نول ، توبادي و چشمه كبوتري در جناح جنوبي و تنگه‌هاي حيدري ، اتابکی ، معجزه گاه در جناح غربی ، لاي نخود ، خرسان كوچك ، رود قر ، آب اسپيد ، خاريدان ، كالادون ، مورگل ، قاش مستان ، كمرقبله ، كيخسرو ، كرسمي ، گردوئي ، سرباز ، نول شمالي و تاپو در جناح شمالي قرار دارند. يخچالهاي و چشمه های دنا به نامهاي قاش مستان ، بزكش ، زندان ، پي‌دني ، كالادون ، آب اسپيد ، كرسمي ، كيخسرو ، پازن پير در همه سال برف آبهاي خود را كريمانه به دشتهاي پادنا و بويراحمد سرازير مي‌كنند. چشمه‌هاي معروف دنا با نامهاي چكنم ، چشمه ميشي گاودانه ، كهگل ، گنجه ای و نقل ، اتابكي و معجزه‌گاه و نيز برد چشمه هستند. رودخانه‌ عمده دنا در جناح شمالي در منطقه پادنا ،بنام ماربر است كه از شرق به غرب جاري است . و با گذشتن از روستا و تنگ خرسان با نام خرسان شناخته مي‌شود و بعد در جنوب دنا به رودخانه بشار مي‌پيوندد در محل تلاقی اين دو رود روستايي بنام دو راه وجود دارد ، رود خرسان در جناح جنوبي دنا از شرق به غرب جاري است. از سرشاخه‌هاي رود كارون است . رودخانه‌هاي فرعی دنا شامل رودقر ، رودخانه نول شمالي و رودخانه تنگ کلو ، رودخانه دی رستم ، رودخانه گنجه ای ،رودخانه تنگ کبوتری نهرهاي بي‌شماري هستند كه از يخچالهاي دنا در دره‌ها و تنگه‌ها جاري هستند

حیات وحش:

خرس‌هاي قهوه أي بزرگ ، كبك دري ، عقاب ، كركس ، هما ، پلنگ ، گرگ ، گربه وحشي به ويژه گونه سياه گوش ، سمور ، راسو ، سنجاب ايراني ، شاهين ، بحري ، كبك ، ، سنگ چشم ، كمركوهي ، چكاوك ( انواع كيسه دهان ) ، بز و پازن از گونه‌های مختلف جانوران دنا هستند. كل ، قوچ و ميش نيز در منطقه حفاظت شده دنا در حال ازدياد نسل هستند.